Himno 1.164 · Asya vāmasya (a todos los dioses)

अस्य वामस्य पलितस्य होतुस्तस्य भ्राता मध्यमो अस्त्यश्नः । तृतीयो भ्राता घृतपृष्ठो अस्यात्रापश्यं विश्पतिं सप्तपुत्रम् ॥

De este amable sacerdote canoso, el invocador, hay un hermano intermedio, el voraz; el tercer hermano tiene el lomo untado de manteca. Aquí vi al señor del clan con sus siete hijos.^✦

सप्त युञ्जन्ति रथमेकचक्रमेको अश्वो वहति सप्तनामा । त्रिनाभि चक्रमजरमनर्वं यत्रेमा विश्वा भुवनाधि तस्थुः ॥

Siete uncen el carro de una sola rueda; un solo caballo de siete nombres tira de él; la rueda de tres cubos es sin vejez, irresistible, y en ella se asientan todos estos seres.^✦

इमं रथमधि ये सप्त तस्थुः सप्तचक्रं सप्त वहन्त्यश्वाः । सप्त स्वसारो अभि सं नवन्ते यत्र गवां निहिता सप्त नाम ॥

Los siete que se han subido a este carro, siete caballos tiran de él, de siete ruedas; siete hermanas lo aclaman juntas, allí donde están depositados los siete nombres de las vacas.

को ददर्श प्रथमं जायमानमस्थन्वन्तं यदनस्था बिभर्ति । भूम्या असुरसृगात्मा क्व स्वित्को विद्वांसमुप गात्प्रष्टुमेतत् ॥

¿Quién vio al primero cuando nacía, cuando el que no tiene huesos sostiene al que tiene huesos? El aliento de la tierra, la sangre, el sí mismo (ātman), ¿dónde estaban? ¿Quién fue a preguntarlo a quien lo sabe?^✦

पाकः पृच्छामि मनसाविजानन्देवानामेना निहिता पदानि । वत्से बष्कयेऽधि सप्त तन्तून्वि तत्निरे कवय ओतवा उ ॥

Ignorante, pregunto en mi mente, sin comprender, por estas huellas ocultas de los dioses: sobre el ternero de un año, los poetas tendieron siete hilos para tejer.

अचिकित्वाञ्चिकितुषश्चिदत्र कवीन्पृच्छामि विद्मने न विद्वान् । वि यस्तस्तम्भ षळिमा रजांस्यजस्य रूपे किमपि स्विदेकम् ॥

Sin entender, pregunto aquí a los poetas que entienden, no sabiendo, para saber: ¿qué es aquel Uno, en la forma del No-nacido, que sostuvo apartados estos seis espacios?^✦

इह ब्रवीतु य ईमङ्ग वेदास्य वामस्य निहितं पदं वेः । शीर्ष्णः क्षीरं दुह्रते गावो अस्य वव्रिं वसाना उदकं पदापुः ॥

Que lo diga aquí quien de veras conozca la huella oculta de este amable pájaro: de su cabeza ordeñan leche las vacas; vestidas de su envoltura, bebieron agua con el pie.

माता पितरमृत आ बभाज धीत्यग्रे मनसा सं हि जग्मे । सा बीभत्सुर्गर्भरसा निविद्धा नमस्वन्त इदुपवाकमीयुः ॥

La madre dio parte al padre en el orden (ṛta), pues al principio se unió a él con la visión, con la mente; ella, reacia, quedó traspasada, llena del jugo del embrión; los reverentes vinieron a alabarla.

युक्ता मातासीद्धुरि दक्षिणाया अतिष्ठद्गर्भो वृजनीष्वन्तः । अमीमेद्वत्सो अनु गामपश्यद्विश्वरूप्यं त्रिषु योजनेषु ॥

La madre estaba uncida a la vara de la dakṣiṇā; el embrión permanecía dentro de los cercados; el ternero mugió y miró a la vaca de todas las formas en los tres tiros.^✦

तिस्रो मातॄस्त्रीन्पितॄन्बिभ्रदेक ऊर्ध्वस्तस्थौ नेमव ग्लापयन्ति । मन्त्रयन्ते दिवो अमुष्य पृष्ठे विश्वविदं वाचमविश्वमिन्वाम् ॥

Llevando tres madres y tres padres, el Uno se ha mantenido erguido; no lo agotan; en el lomo de aquel cielo deliberan sobre la Palabra que todo lo conoce, [pero] que no a todo llega.^✦

द्वादशारं नहि तज्जराय वर्वर्ति चक्रं परि द्यामृतस्य । आ पुत्रा अग्ने मिथुनासो अत्र सप्त शतानि विंशतिश्च तस्थुः ॥

La rueda de doce rayos del orden gira y gira en torno al cielo, y no hay vejez para ella; en ella, oh Agni, están los hijos en pareja, setecientos veinte.^✦

पञ्चपादं पितरं द्वादशाकृतिं दिव आहुः परे अर्धे पुरीषिणम् । अथेमे अन्य उपरे विचक्षणं सप्तचक्रे षळर आहुरर्पितम् ॥

Al padre de cinco pies, de doce formas, lo llaman rico en aguas, en la mitad más alta del cielo; y estos otros dicen que el clarividente está fijado en la [mitad] inferior, en [un carro de] siete ruedas y seis rayos.^✦

पञ्चारे चक्रे परिवर्तमाने तस्मिन्ना तस्थुर्भुवनानि विश्वा । तस्य नाक्षस्तप्यते भूरिभारः सनादेव न शीर्यते सनाभिः ॥

En la rueda de cinco rayos que gira se asientan todos los seres; su eje, que soporta gran peso, no se calienta; desde siempre no se quiebra con su cubo.

सनेमि चक्रमजरं वि वावृत उत्तानायां दश युक्ता वहन्ति । सूर्यस्य चक्षू रजसैत्यावृतं तस्मिन्नार्पिता भुवनानि विश्वा ॥

La rueda con su llanta, sin vejez, ha rodado; diez [caballos] uncidos tiran [de ella] por la extendida; el ojo del sol avanza envuelto en el espacio; en él están fijos todos los seres.

साकंजानां सप्तथमाहुरेकजं षळिद्यमा ऋषयो देवजा इति । तेषामिष्टानि विहितानि धामशः स्थात्रे रेजन्ते विकृतानि रूपशः ॥

De los nacidos juntos, dicen que el séptimo nació solo; seis son gemelos, videntes nacidos de los dioses; sus [dones] deseados, distribuidos según sus dominios, se mueven, variados de forma, para el que permanece.^✦

स्त्रियः सतीस्ताँ उ मे पुंस आहुः पश्यदक्षण्वान्न वि चेतदन्धः । कविर्यः पुत्रः स ईमा चिकेत यस्ता विजानात्स पितुष्पितासत् ॥

Siendo mujeres, me dicen que son varones; el que tiene ojos lo ve, el ciego no lo distingue; el hijo que es poeta lo ha comprendido; quien lo entienda será padre de su padre.

अवः परेण पर एनावरेण पदा वत्सं बिभ्रती गौरुदस्थात् । सा कद्रीची कं स्विदर्धं परागात्क्व स्वित्सूते नहि यूथे अन्तः ॥

Por debajo de lo superior, por encima de lo inferior, llevando con el pie al ternero, se ha levantado la vaca; ¿hacia dónde se ha vuelto? ¿A qué mitad se ha ido? ¿Dónde pare? Pues no es dentro del rebaño.

अवः परेण पितरं यो अस्यानुवेद पर एनावरेण । कवीयमानः क इह प्र वोचद्देवं मनः कुतो अधि प्रजातम् ॥

Quien conoce al padre de este por debajo de lo superior, por encima de lo inferior, mostrándose poeta, ¿quién lo proclamará aquí? ¿De dónde ha nacido la mente divina?

ये अर्वाञ्चस्ताँ उ पराच आहुर्ये पराञ्चस्ताँ उ अर्वाच आहुः । इन्द्रश्च या चक्रथुः सोम तानि धुरा न युक्ता रजसो वहन्ति ॥

De los que vienen hacia acá dicen que van hacia allá; de los que van hacia allá dicen que vienen hacia acá; lo que hicieron tú, oh Soma, e Indra, eso tira [del carro] del espacio, como [caballos] uncidos a la vara.

द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परि षस्वजाते । तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्त्यनश्नन्नन्यो अभि चाकशीति ॥

Dos pájaros de bellas alas, compañeros unidos, abrazan un mismo árbol; uno de ellos come el dulce fruto del pippala; el otro, sin comer, contempla.^✦

यत्रा सुपर्णा अमृतस्य भागमनिमेषं विदथाभिस्वरन्ति । इनो विश्वस्य भुवनस्य गोपाः स मा धीरः पाकमत्रा विवेश ॥

Donde los pájaros de bellas alas, sin parpadear, cantan en las asambleas su parte de inmortalidad, el señor de todo el mundo, el guardián, ese sabio, ha entrado en mí, el ignorante.^✦

यस्मिन्वृक्षे मध्वदः सुपर्णा निविशन्ते सुवते चाधि विश्वे । तस्येदाहुः पिप्पलं स्वाद्वग्रे तन्नोन्नशद्यः पितरं न वेद ॥

En el árbol en que los pájaros que comen miel se posan y todos procrean, en su copa, dicen, está el dulce fruto; no lo alcanza quien no conoce al padre.

यद्गायत्रे अधि गायत्रमाहितं त्रैष्टुभाद्वा त्रैष्टुभं निरतक्षत । यद्वा जगज्जगत्याहितं पदं य इत्तद्विदुस्ते अमृतत्वमानशुः ॥

Que el [pie] gāyatra esté puesto sobre la gāyatrī, o que de la triṣṭubh se haya tallado lo traiṣṭubha, o que el pie jagat esté puesto sobre la jagatī: los que saben esto han alcanzado la inmortalidad.^✦

गायत्रेण प्रति मिमीते अर्कमर्केण साम त्रैष्टुभेन वाकम् । वाकेन वाकं द्विपदा चतुष्पदाक्षरेण मिमते सप्त वाणीः ॥

Con la gāyatrī se mide el canto (arka); con el canto, la melodía (sāman); con la triṣṭubh, la estrofa; con la estrofa de dos pies [y] de cuatro pies, la estrofa; con la sílaba (akṣara) miden las siete voces.

जगता सिन्धुं दिव्यस्तभायद्रथंतरे सूर्यं पर्यपश्यत् । गायत्रस्य समिधस्तिस्र आहुस्ततो मह्ना प्र रिरिचे महित्वा ॥

Con la jagatī fijó el río en el cielo; en el rathaṃtara contempló al sol; dicen que la gāyatrī tiene tres leños: por eso sobrepasó [a las demás] en fuerza y grandeza.^✦

उप ह्वये सुदुघां धेनुमेतां सुहस्तो गोधुगुत दोहदेनाम् । श्रेष्ठं सवं सविता साविषन्नोऽभीद्धो घर्मस्तदु षु प्र वोचम् ॥

Llamo a esta vaca de buena leche; que el ordeñador de hábiles manos la ordeñe; que Savitar nos impulse el mejor impulso; el gharma está encendido: esto lo proclamo bien.^✦

हिङ्कृण्वती वसुपत्नी वसूनां वत्समिच्छन्ती मनसाभ्यागात् । दुहामश्विभ्यां पयो अघ्न्येयं सा वर्धतां महते सौभगाय ॥

Haciendo hiṅ, señora de los bienes de los bienes, deseando a su ternero, ha venido con su mente; que esta vaca intocable dé leche a los Aśvin; que crezca para gran fortuna.^✦

गौरमीमेदनु वत्सं मिषन्तं मूर्धानं हिङ्ङकृणोन्मातवा उ । सृक्वाणं घर्ममभि वावशाना मिमाति मायुं पयते पयोभिः ॥

La vaca ha mugido hacia el ternero que parpadea; ha hecho hiṅ sobre su cabeza para que mugiera; anhelando el gharma de comisuras [calientes], muge su mugido, se hincha de leche.

अयं स शिङ्क्ते येन गौरभीवृता मिमाति मायुं ध्वसनावधि श्रिता । सा चित्तिभिर्नि हि चकार मर्त्यं विद्युद्भवन्ती प्रति वव्रिमौहत ॥

Este [ternero] zumba, y por él la vaca, rodeada, muge su mugido, apoyada sobre lo que chisporrotea; ella, con sus intuiciones, ha rebajado al mortal; haciéndose relámpago, ha rechazado su envoltura.

अनच्छये तुरगातु जीवमेजद्ध्रुवं मध्य आ पस्त्यानाम् । जीवो मृतस्य चरति स्वधाभिरमर्त्यो मर्त्येना सयोनिः ॥

Yace respirando lo que va veloz, lo vivo, lo que se agita, [y sin embargo] firme en medio de las moradas; lo vivo del muerto anda según su propia ley (svadhā): el inmortal tiene el mismo origen que el mortal.

अपश्यं गोपामनिपद्यमानमा च परा च पथिभिश्चरन्तम् । स सध्रीचीः स विषूचीर्वसान आ वरीवर्ति भुवनेष्वन्तः ॥

Vi al pastor que nunca se detiene, andando por los caminos hacia acá y hacia allá; él, vistiendo las [direcciones] convergentes y las divergentes, gira y gira dentro de los mundos.^✦

य ईं चकार न सो अस्य वेद य ईं ददर्श हिरुगिन्नु तस्मात् । स मातुर्योना परिवीतो अन्तर्बहुप्रजा निर्ऋतिमा विवेश ॥

El que lo hizo no lo conoce; el que lo vio, de este se oculta; él, envuelto dentro del seno de la madre, rico en progenie, ha entrado en Nirṛti.^✦

द्यौर्मे पिता जनिता नाभिरत्र बन्धुर्मे माता पृथिवी महीयम् । उत्तानयोश्चम्वोर्योनिरन्तरत्रा पिता दुहितुर्गर्भमाधात् ॥

El Cielo es mi padre, el que [me] engendró; aquí está el ombligo; mi pariente es mi madre, esta gran Tierra; entre los dos cuencos extendidos está el seno: allí el padre depositó el embrión de la hija.

पृच्छामि त्वा परमन्तं पृथिव्याः पृच्छामि यत्र भुवनस्य नाभिः । पृच्छामि त्वा वृष्णो अश्वस्य रेतः पृच्छामि वाचः परमं व्योम ॥

Te pregunto por el confín más lejano de la tierra; pregunto dónde está el ombligo del mundo; te pregunto por el semen del caballo semental; pregunto por el firmamento supremo de la Palabra.

इयं वेदिः परो अन्तः पृथिव्या अयं यज्ञो भुवनस्य नाभिः । अयं सोमो वृष्णो अश्वस्य रेतो ब्रह्मायं वाचः परमं व्योम ॥

Este altar es el confín más lejano de la tierra; este sacrificio es el ombligo del mundo; este soma es el semen del caballo semental; este sacerdote (brahmán) es el firmamento supremo de la Palabra.^✦

सप्तार्धगर्भा भुवनस्य रेतो विष्णोस्तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि । ते धीतिभिर्मनसा ते विपश्चितः परिभुवः परि भवन्ति विश्वतः ॥

Los siete medio-embriones, semen del mundo, permanecen por mandato de Viṣṇu en su extensión; ellos, por sus visiones y por su mente, inspirados, lo abarcan todo por todas partes.

न वि जानामि यदिवेदमस्मि निण्यः संनद्धो मनसा चरामि । यदा मागन्प्रथमजा ऋतस्यादिद्वाचो अश्नुवे भागमस्याः ॥

No sé qué es esto que soy: oculto, atado, ando con mi mente; cuando vino a mí el primogénito del orden, entonces alcancé una parte de esta Palabra.

अपाङ्प्राङेति स्वधया गृभीतोऽमर्त्यो मर्त्येना सयोनिः । ता शश्वन्ता विषूचीना वियन्ता न्यन्यं चिक्युर्न नि चिक्युरन्यम् ॥

Hacia atrás, hacia adelante va, sostenido por su propia ley; el inmortal tiene el mismo origen que el mortal; los dos van siempre en direcciones opuestas, separándose: a uno lo perciben, al otro no lo perciben.

ऋचो अक्षरे परमे व्योमन्यस्मिन्देवा अधि विश्वे निषेदुः । यस्तन्न वेद किमृचा करिष्यति य इत्तद्विदुस्त इमे समासते ॥

En la sílaba (akṣara) de la estrofa, en el firmamento supremo, en la que se asentaron todos los dioses: quien no conoce eso, ¿qué hará con la estrofa? Los que lo conocen, esos están aquí sentados juntos.^✦

सूयवसाद्भगवती हि भूया अथो वयं भगवन्तः स्याम । अद्धि तृणमघ्न्ये विश्वदानीं पिब शुद्धमुदकमाचरन्ती ॥

Sé afortunada comiendo buenos pastos, y que nosotros seamos afortunados; come hierba, oh intocable, en todo tiempo; bebe agua pura mientras andas [al pasto].

गौरीर्मिमाय सलिलानि तक्षत्येकपदी द्विपदी सा चतुष्पदी । अष्टापदी नवपदी बभूवुषी सहस्राक्षरा परमे व्योमन् ॥

La búfala ha mugido, formando las aguas: de un pie, de dos pies, de cuatro pies, de ocho pies, de nueve pies se ha hecho, de mil sílabas, en el firmamento supremo.^✦

तस्याः समुद्रा अधि वि क्षरन्ति तेन जीवन्ति प्रदिशश्चतस्रः । ततः क्षरत्यक्षरं तद्विश्वमुप जीवति ॥

De ella fluyen los océanos; por ella viven las cuatro regiones; de ahí fluye lo imperecedero (akṣara); de eso vive todo.

शकमयं धूममारादपश्यं विषूवता पर एनावरेण । उक्षाणं पृश्निमपचन्त वीरास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् ॥

Vi de lejos un humo de estiércol, más allá de lo inferior, a través de lo que se extiende por todas partes; los héroes cocieron al toro moteado: esas fueron las primeras leyes (dharman).^✦

त्रयः केशिन ऋतुथा वि चक्षते संवत्सरे वपत एक एषाम् । विश्वमेको अभि चष्टे शचीभिर्ध्राजिरेकस्य ददृशे न रूपम् ॥

Tres de larga cabellera miran según las estaciones; en el año, uno de ellos esquila; uno contempla el universo con sus poderes; de uno se ve el ímpetu, no la forma.^✦

चत्वारि वाक्परिमिता पदानि तानि विदुर्ब्राह्मणा ये मनीषिणः । गुहा त्रीणि निहिता नेङ्गयन्ति तुरीयं वाचो मनुष्या वदन्ति ॥

La Palabra está medida en cuatro cuartos; los conocen los brāhmaṇa que son sabios; tres, depositados en lo oculto, no se mueven; el cuarto de la Palabra es el que hablan los hombres.

इन्द्रं मित्रं वरुणमग्निमाहुरथो दिव्यः स सुपर्णो गरुत्मान् । एकं सद्विप्रा बहुधा वदन्त्यग्निं यमं मातरिश्वानमाहुः ॥

Lo llaman Indra, Mitra, Varuṇa, Agni, y [dicen que] es también el celeste Garutmat de bellas alas; lo que es Uno, los poetas inspirados lo nombran de muchas maneras: lo llaman Agni, Yama, Mātariśvan.^✦

कृष्णं नियानं हरयः सुपर्णा अपो वसाना दिवमुत्पतन्ति । त आववृत्रन्त्सदनादृतस्यादिद्घृतेन पृथिवी व्युद्यते ॥

Por el camino oscuro, los pájaros dorados de bellas alas, vestidos de aguas, vuelan hacia el cielo; ellos han vuelto desde la sede del orden; entonces la tierra se empapa de manteca.

द्वादश प्रधयश्चक्रमेकं त्रीणि नभ्यानि क उ तच्चिकेत । तस्मिन्त्साकं त्रिशता न शङ्कवोऽर्पिताः षष्टिर्न चलाचलासः ॥

Doce piezas de llanta, una sola rueda, tres cubos: ¿quién comprende esto? En ella están fijados juntos, como clavijas, trescientos sesenta, que se mueven y no se mueven.

यस्ते स्तनः शशयो यो मयोभूर्येन विश्वा पुष्यसि वार्याणि । यो रत्नधा वसुविद्यः सुदत्रः सरस्वति तमिह धातवे कः ॥

Tu pecho inagotable, que es fuente de dicha, con el que nutres todo lo deseable, que da tesoros, que halla bienes, generoso: oh Sarasvatī, ofrécelo aquí para que [lo] mamemos.^✦

यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् । ते ह नाकं महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः ॥

Con el sacrificio sacrificaron los dioses al sacrificio: esas fueron las primeras leyes; esos poderes alcanzaron el firmamento, donde están los antiguos Sādhyas, los dioses.^✦

समानमेतदुदकमुच्चैत्यव चाहभिः । भूमिं पर्जन्या जिन्वन्ति दिवं जिन्वन्त्यग्नयः ॥

Esta misma agua sube y baja con los días; las lluvias vivifican la tierra, los fuegos vivifican el cielo.^✦

दिव्यं सुपर्णं वायसं बृहन्तमपां गर्भं दर्शतमोषधीनाम् । अभीपतो वृष्टिभिस्तर्पयन्तं सरस्वन्तमवसे जोहवीमि ॥

Al celeste pájaro de bellas alas, grande, alto, embrión de las aguas, visible [embrión] de las plantas, que deleita con lluvias desde cerca, a Sarasvant, lo invoco para [obtener] ayuda.^✦