Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad (libros II–IV) · 3.2

अथ हैनं जारत्कारव आर्तभागः पप्रच्छ याज्ञवल्क्येति होवाच कति ग्रहाः कत्यतिग्रहा इति । अष्टौ ग्रहा अष्टावतिग्रहा इति ये तेऽष्टौ ग्रहा अष्टावतिग्रहाः कतमे त इति ॥

Entonces le preguntó Ārtabhāga, de la familia de Jaratkāru. «Yājñavalkya», dijo, «¿cuántos son los grahas, cuántos los atigrahas?». «Ocho son los grahas, ocho los atigrahas.» «Esos ocho grahas y ocho atigrahas, ¿cuáles son?»^✦

प्राणो वै ग्रहः सोऽपानेनातिग्राहेण गृहीतोऽपानेन हि गन्धाञ्जिघ्रति ॥

«El aliento vital es, en verdad, un graha; está capturado por el aliento descendente, el atigraha, pues con el aliento descendente se huelen los olores.»

वाग्वै ग्रहः स नाम्नातिग्राहेण गृहीतो वाचा हि नामान्यभिवदति ॥

«La palabra es, en verdad, un graha; está capturada por el nombre, el atigraha, pues con la palabra se pronuncian los nombres.»

जिह्वा वै ग्रहः स रसेनातिग्राहेण गृहीतो जिह्वया हि रसान्विजानाति ॥

«La lengua es, en verdad, un graha; está capturada por el sabor, el atigraha, pues con la lengua se distinguen los sabores.»

चक्षुर्वै ग्रहः स रूपेणातिग्राहेण गृहीतश्चक्षुषा हि रूपाणि पश्यति ॥

«El ojo es, en verdad, un graha; está capturado por la forma, el atigraha, pues con el ojo se ven las formas.»

श्रोत्रं वै ग्रहः स शब्देनातिग्राहेण गृहीतः श्रोत्रेण हि शब्दाञ्शृणोति ॥

«El oído es, en verdad, un graha; está capturado por el sonido, el atigraha, pues con el oído se oyen los sonidos.»

मनो वै ग्रहः स कामेनातिग्राहेण गृहीतो मनसा हि कामान्कामयते ॥

«La mente es, en verdad, un graha; está capturada por el deseo, el atigraha, pues con la mente se desean los deseos.»

हस्तौ वै ग्रहः स कर्मणातिग्राहेण गृहीतो हस्ताभ्यां हि कर्म करोति ॥

«Las manos son, en verdad, un graha; están capturadas por la acción, el atigraha, pues con las manos se hace la acción.»

त्वग्वै ग्रहः स स्पर्शेनातिग्राहेण गृहीतस्त्वचा हि स्पर्शान्वेदयत इत्येतेऽष्टौ ग्रहा अष्टावतिग्रहाः ॥

«La piel es, en verdad, un graha; está capturada por el contacto, el atigraha, pues con la piel se perciben los contactos.» Esos son los ocho grahas y los ocho atigrahas.

याज्ञवल्क्येति होवाच यदिदं सर्वं मृत्योरन्नं का स्वित्सा देवता यस्या मृत्युरन्नमित्यग्निर्वै मृत्युः सोऽपामन्नमप पुनर्मृत्युं जयति ॥

«Yājñavalkya», dijo, «puesto que todo esto es alimento de la Muerte, ¿cuál será esa deidad de la que la Muerte es alimento?». «El fuego es, en verdad, la Muerte; él es alimento de las aguas. Se vence de nuevo la muerte reiterada.»^✦

याज्ञवल्क्येति होवाच यत्रायं पुरुषो म्रियत उदस्मात्प्राणाः क्रामन्त्याहो३ नेति नेति होवाच याज्ञवल्क्योऽत्रैव समवनीयन्ते स उच्छ्वयत्याध्मायत्याध्मातो मृतः शेते ॥

«Yājñavalkya», dijo, «cuando este hombre muere, ¿ascienden de él los alientos vitales, o no?». «No», dijo Yājñavalkya, «se reúnen aquí mismo en él. Él se hincha, se infla; hinchado, yace muerto.»

याज्ञवल्क्येति होवाच यत्रायं पुरुषो म्रियते किमेनं न जहातीति नामेत्यनन्तं वै नामानन्ता विश्वे देवा अनन्तमेव सतेन लोकं जयति ॥

«Yājñavalkya», dijo, «cuando este hombre muere, ¿qué es lo que no lo abandona?». «El nombre. Infinito es, en verdad, el nombre; infinitos son los Viśvedevas; infinito es el mundo que él conquista con ello.»

याज्ञवल्क्येति होवाच यत्रास्य पुरुषस्य मृतस्याग्निं वागप्येति वातं प्राणश्चक्षुरादित्यं मनश्चन्द्रं दिशः श्रोत्रं पृथिवीं शरीरमाकाशमात्मौषधीर्लोमानि वनस्पतीन्केशा अप्सु लोहितं च रेतश्च निधीयते क्वायं तदा पुरुषो भवतीत्याहर सोम्य हस्तमार्तभागावामेवैतस्य वेदिष्यावो न नावेतत्सजन इति । तौ होत्क्रम्य मन्त्रयाञ्चक्राते तौ ह यदूचतुः कर्म हैव तदूचतुरथ यत्प्रशशंसतुः कर्म हैव तत्प्रशशंसतुः पुण्यो वै पुण्येन कर्मणा भवति पापः पापेनेति ततो ह जारत्कारव आर्तभाग उपरराम ॥

«Yājñavalkya», dijo, «cuando, muerto este hombre, su palabra entra en el fuego, su aliento vital en el viento, su ojo en el sol, su mente en la luna, su oído en las direcciones, su cuerpo en la tierra, su sí mismo en el espacio, los vellos en las hierbas, los cabellos en los árboles, y la sangre y el semen se depositan en las aguas, ¿dónde está entonces este hombre?». «Dame la mano, querido Ārtabhāga. Solo nosotros dos sabremos de esto; no [es asunto] para tratar entre la gente.» Los dos se apartaron y deliberaron. Lo que dijeron, fue la acción lo que dijeron; y lo que alabaron, fue la acción lo que alabaron: uno se hace bueno por la buena acción, malo por la mala. Entonces Ārtabhāga, de la familia de Jaratkāru, cesó [de preguntar].^✦