Kaṭha Upaniṣad · 1.1

उशन्ह वै वाजश्रवसः सर्ववेदसं ददौ । तस्य ह नचिकेता नाम पुत्र आस ॥

Deseoso [del fruto], en verdad, Vājaśravasa dio todo lo que poseía. Tenía un hijo llamado Naciketas.^✦

तꣳ ह कुमारꣳ सन्तं दक्षिणासु नीयमानासु श्रद्धाविवेश सोऽमन्यत ॥

A él, que aún era un muchacho, mientras se llevaban las ofrendas sacerdotales, la fe lo invadió, y pensó:^✦

पीतोदका जग्धतृणादुग्धदोहा निरिन्द्रियाः । अनन्दा नाम ते लोकास्तान्स गच्छति ता ददत् ॥

Habiendo bebido el agua, comido la hierba, ordeñada la leche, sin vigor, sin dicha se llaman esos mundos a los que va quien da tales [vacas].^✦

स होवाच पितरं तत कस्मै मां दास्यसीति द्वितीयं तृतीयं तं होवाच मृत्यवे त्वा ददामीति ॥

Dijo a su padre: «Padre, ¿a quién me darás?». Por segunda vez, por tercera vez. Él le dijo: «A la Muerte te doy».^✦

बहूनामेमि प्रथमो बहूनामेमि मध्यमः । किं स्विद्यमस्य कर्तव्यं यन्मयाद्य करिष्यति ॥

Entre muchos voy el primero; entre muchos voy en medio. ¿Qué tarea de Yama será esa que hoy cumplirá conmigo?

अनुपश्य यथा पूर्वे प्रतिपश्य तथा परे । सस्यमिव मर्त्यः पच्यते सस्यमिवाजायते पुनः ॥

Considera cómo fueron los de antes; mira cómo son los otros. Como el grano madura el mortal, como el grano nace de nuevo.

वैश्वानरः प्रविशति अतिथिर्ब्राह्मणो गृहान् । तस्यैतां शान्तिं कुर्वन्ति हर वैवस्वतोदकम् ॥

Vaiśvānara entra, huésped brahmán, en las casas; hacen para él esta pacificación: trae, oh Vaivasvata, el agua.^✦

आशाप्रतीक्षे सङ्गतं सूनृतां च इष्टापूर्ते पुत्रपशूंश्च सर्वान् । एतद्वृङ्क्ते पुरुषस्याल्पमेधसो यस्यानश्नन्वसति ब्राह्मणो गृहे ॥

La esperanza y la expectativa, la compañía y las palabras amables, los sacrificios y las obras de piedad, los hijos y el ganado, todo, eso arrebata al hombre de poca inteligencia en cuya casa habita un brahmán sin comer.^✦

तिस्रो रात्रीर्यदवात्सीर्गृहे मे अनश्नन्ब्रह्मन्नतिथिर्नमस्यः । नमस्तेऽस्तु ब्रह्मन्स्वस्ति मेऽस्तु तस्मात्प्रति त्रीन्वरान्वृणीष्व ॥

Puesto que tres noches has morado en mi casa sin comer, brahmán, huésped digno de homenaje, homenaje a ti, brahmán; que me vaya bien; por ello elige tres dones, uno por cada [noche].

शान्तसङ्कल्पः सुमना यथा स्याद्वीतमन्युर्गौतमो माभिमृत्यो । त्वत्प्रसृष्टं माभिवदेत्प्रतीत एतत्त्रयाणां प्रथमं वरं वृणे ॥

Que Gautama tenga ánimo sereno, buena mente y esté libre de ira hacia mí, oh Muerte, y que, reconociéndome liberado por ti, me hable: este, de los tres [dones], elijo como el primero.^✦

यथा पुरस्ताद्भविता प्रतीत औद्दालकिरारुणिर्मत्प्रसृष्टः । सुखं रात्रीः शयिता वीतमन्युस्त्वां ददृशिवान्मृत्युमुखात्प्रमुक्तम् ॥

Como antes, estará contento Auddālaki Āruṇi, enviado por mí; dormirá felices noches, libre de ira, al verte librado de las fauces de la Muerte.^✦

स्वर्गे लोके न भयं किञ्चनास्ति न तत्र त्वं न जरया बिभेति । उभे तीर्त्वा अशनायापिपासे शोकातिगो मोदते स्वर्गलोके ॥

En el mundo celeste no hay miedo alguno; allí tú no estás, ni [nadie] teme a la vejez. Habiendo cruzado ambos, el hambre y la sed, más allá de la pena, uno se goza en el mundo celeste.

स त्वमग्निं स्वर्ग्यमध्येषि मृत्यो प्रब्रूहि तं श्रद्दधानाय मह्यम् । स्वर्गलोका अमृतत्वं भजन्त एतद्द्वितीयेन वृणे वरेण ॥

Tú, Muerte, conoces el fuego que lleva al cielo; explícamelo a mí, que tengo fe. Los moradores del mundo celeste participan de la inmortalidad; esto elijo como segundo don.

प्र ते ब्रवीमि तदु मे निबोध स्वर्ग्यमग्निं नचिकेतः प्रजानन् । अनन्तलोकाप्तिमथो प्रतिष्ठां विद्धि त्वमेतं निहितं गुहायाम् ॥

Te lo explico; atiende a ello de mí, Naciketas, tú que conoces el fuego que lleva al cielo. Sábelo como el logro de los mundos infinitos y también como el fundamento, depositado en la caverna.

लोकादिमग्निं तमुवाच तस्मै या इष्टका यावतीर्वा यथा वा । स चापि तत्प्रत्यवदद्यथोक्तमथास्य मृत्युः पुनरेवाह तुष्टः ॥

Aquel fuego, el origen de los mundos, le expuso: qué ladrillos, cuántos y cómo [se disponen]. Él, a su vez, lo repitió tal como se le había dicho; entonces la Muerte, complacida, habló de nuevo.

तमब्रवीत्प्रीयमाणो महात्मा वरं तवेहाद्य ददामि भूयः । तवैव नाम्ना भवितायमग्निः सृङ्कां चेमामनेकरूपां गृहाण ॥

Satisfecho, el magnánimo le dijo: «Aquí te concedo hoy otro don más. Este fuego será conocido por tu nombre; toma también esta sṛṅkā de muchas formas».^✦

त्रिणाचिकेतस्त्रिभिरेत्य सन्धिं त्रिकर्मकृत्तरति जन्ममृत्यू । ब्रह्मजज्ञं देवमीड्यं विदित्वा निचाय्य मां शान्तिमत्यन्तमेति ॥

El trinaciketa, tras unirse a los tres y realizar los tres actos, cruza nacimiento y muerte. Habiendo conocido al dios digno de alabanza, nacido del Brahman, y habiéndome contemplado, alcanza la paz suprema.^✦

त्रिणाचिकेतस्त्रयमेतद्विदित्वा य एवं विद्वांश्चिनुते नाचिकेतम् । स मृत्युपाशान्पुरतः प्रणोद्य शोकातिगो मोदते स्वर्गलोके ॥

El trinaciketa que conoce esta triada y que, sabiéndolo así, erige el [fuego] Nāciketa, tras apartar de antemano los lazos de la Muerte, más allá de la pena, se goza en el mundo celeste.

एष तेऽग्निर्नचिकेतः स्वर्ग्यो यमवृणीथा द्वितीयेन वरेण । एतमग्निं तवैव प्रवक्ष्यन्ति जनासस्तृतीयं वरं नचिकेतो वृणीष्व ॥

Este es tu fuego, Naciketas, el que lleva al cielo, el que elegiste como segundo don. Este fuego la gente lo declarará solo tuyo. Elige, Naciketas, el tercer don.

येयं प्रेते विचिकित्सा मनुष्ये अस्तीत्येके नायमस्तीति चैके । एतद्विद्यामनुशिष्टस्त्वयाहं वराणामेष वरस्तृतीयः ॥

Esta duda que hay sobre el hombre que ha partido —unos [dicen]: «existe»; y otros: «no existe»—, que yo conozca esto, instruido por ti; de los dones este es el tercero.

देवैरत्रापि विचिकित्सितं पुरा न हि सुविज्ञेयमणुरेष धर्मः । अन्यं वरं नचिकेतो वृणीष्व मा मोपरोत्सीरति मा सृजैनम् ॥

También los dioses dudaron antiguamente sobre esto; no es fácil de comprender, sutil es esta ley. Elige otro don, Naciketas; no me presiones, libérame de ello.

देवैरत्रापि विचिकित्सितं किल त्वं च मृत्यो यन्न सुज्ञेयमात्थ । वक्ता चास्य त्वादृगन्यो न लभ्यो नान्यो वरस्तुल्य एतस्य कश्चित् ॥

También los dioses dudaron aquí, en verdad; y tú, Muerte, dices que no es fácil de conocer. Y un expositor de ello como tú no se encuentra; no hay otro don igual a este.

शतायुषः पुत्रपौत्रान्वृणीष्व बहून्पशून्हस्तिहिरण्यमश्वान् । भूमेर्महदायतनं वृणीष्व स्वयं च जीव शरदो यावदिच्छसि ॥

Elige hijos y nietos de cien años, muchos animales, elefantes, oro, caballos; elige una gran extensión de tierra, y vive tú mismo cuantos años quieras.

एतत्तुल्यं यदि मन्यसे वरं वृणीष्व वित्तं चिरजीविकां च । महाभूमौ नचिकेतस्त्वमेधि कामानां त्वा कामभाजं करोमि ॥

Si piensas que esto es equivalente, elige un don: riqueza y larga vida. Sé, Naciketas, [señor] de la gran tierra; te hago partícipe de los deseos.

ये ये कामा दुर्लभा मर्त्यलोके सर्वान्कामांश्छन्दतः प्रार्थयस्व । इमा रामाः सरथाः सतूर्या न हीदृशा लम्भनीया मनुष्यैः । आभिर्मत्प्रत्ताभिः परिचारयस्व नचिकेतो मरणं मानुप्राक्षीः ॥

Todos los deseos que son difíciles de lograr en el mundo de los mortales, pide todos esos deseos a tu gusto; estas doncellas con carros y con instrumentos —tales no son alcanzables por los hombres—, hazte servir por ellas, que yo te entrego; Naciketas, no me preguntes por la muerte.

श्वोभावा मर्त्यस्य यदन्तकैतत्सर्वेन्द्रियाणां जरयन्ति तेजः । अपि सर्वं जीवितमल्पमेव तवैव वाहास्तव नृत्यगीते ॥

Efímeras son las cosas del mortal, oh Antaka; desgastan el vigor de todos los sentidos. Aun toda la vida es breve; tuyos sean los carros, tuyos la danza y el canto.^✦

न वित्तेन तर्पणीयो मनुष्यो लप्स्यामहे वित्तमद्राक्ष्म चेत्त्वा । जीविष्यामो यावदीशिष्यसि त्वं वरस्तु मे वरणीयः स एव ॥

No con riqueza se sacia al hombre; obtendremos riqueza, si te hemos visto. Viviremos mientras tú gobiernes; pero el don que ha de elegirse por mí es precisamente ese.

अजीर्यताममृतानामुपेत्य जीर्यन्मर्त्यः क्वधःस्थः प्रजानन् । अभिध्यायन्वर्णरतिप्रमोदानतिदीर्घे जीविते को रमेत ॥

Habiendo llegado ante los inmortales, que no envejecen, ¿qué mortal que envejece, que está aquí abajo, sabiendo, contemplando colores, placeres y gozos, se deleitaría en una vida demasiado larga?

यस्मिन्निदं विचिकित्सन्ति मृत्यो यत्साम्पराये महति ब्रूहि नस्तत् । योऽयं वरो गूढमनुप्रविष्टो नान्यं तस्मान्नचिकेता वृणीते ॥

Aquello acerca de lo cual dudan, oh Muerte, lo que [ocurre] en el gran más allá, dínoslo. Este don que ha entrado en lo oculto, ningún otro elige Naciketas sino ese.^✦