Kaṭha Upaniṣad · 1.2

अन्यच्छ्रेयोऽन्यदुतैव प्रेयस्ते उभे नानार्थे पुरुषं सिनीतः । तयोः श्रेय आददानस्य साधु भवति हीयतेऽर्थाद्य उ प्रेयो वृणीते ॥

Una cosa es lo mejor, otra distinta lo agradable; ambas, de fines diversos, atan al hombre. De ellas, a quien toma lo mejor le va bien; pierde el fin quien elige lo agradable.^✦

श्रेयश्च प्रेयश्च मनुष्यमेतस्तौ सम्परीत्य विविनक्ति धीरः । श्रेयो हि धीरोऽभि प्रेयसो वृणीते प्रेयो मन्दो योगक्षेमाद्वृणीते ॥

Lo mejor y lo agradable se acercan al hombre; el sabio, tras examinarlos bien, los distingue. El sabio prefiere lo mejor a lo agradable; el necio elige lo agradable por la adquisición y conservación [de bienes].^✦

स त्वं प्रियान्प्रियरूपांश्च कामानभिध्यायन्नचिकेतोऽत्यस्राक्षीः । नैतां सृङ्कां वित्तमयीमवाप्तो यस्यां मज्जन्ति बहवो मनुष्याः ॥

Tú, Naciketas, tras considerar los deseos queridos y de forma amable, los has dejado de lado. No has tomado esa [cadena] hecha de riquezas en la que se hunden muchos hombres.^✦

दूरमेते विपरीते विषूची अविद्या या च विद्येति ज्ञाता । विद्याभीप्सिनं नचिकेतसं मन्ये न त्वा कामा बहवोऽलोलुपन्त ॥

Lejos una de otra, opuestas, divergentes: lo que se conoce como ignorancia y lo que se conoce como conocimiento. Creo que Naciketas aspira al conocimiento: muchos deseos no te han tentado.

अविद्यायामन्तरे वर्तमानाः स्वयं धीराः पण्डितम्मन्यमानाः । दन्द्रम्यमाणाः परियन्ति मूढा अन्धेनैव नीयमाना यथान्धाः ॥

Los que viven en medio de la ignorancia, considerándose a sí mismos sabios y eruditos, dan vueltas, tambaleándose, los necios, como ciegos guiados por un ciego.

न साम्परायः प्रतिभाति बालं प्रमाद्यन्तं वित्तमोहेन मूढम् । अयं लोको नास्ति पर इति मानी पुनः पुनर्वशमापद्यते मे ॥

El más allá no se revela al niño descuidado, ofuscado por el engaño de la riqueza. «Este mundo existe, no hay otro», piensa; y una y otra vez cae bajo mi poder.^✦

श्रवणायापि बहुभिर्यो न लभ्यः शृण्वन्तोऽपि बहवो यं न विद्युः । आश्चर्यो वक्ता कुशलोऽस्य लब्धा आश्चर्यो ज्ञाता कुशलानुशिष्टः ॥

Aquel que muchos ni siquiera pueden oír, que muchos, aun oyéndolo, no conocen: admirable es quien lo enseña, y hábil quien lo alcanza; admirable es quien lo conoce, instruido por un hábil.

न नरेणावरेण प्रोक्त एष सुविज्ञेयो बहुधा चिन्त्यमानः । अनन्यप्रोक्ते गतिरत्र नास्ति अणीयान्ह्यतर्क्यमणुप्रमाणात् ॥

Enseñado por un hombre inferior, no es bien comprendido, por más que se lo considere de muchas maneras. Cuando lo enseña quien no es otro, aquí no hay [más] camino; pues es más sutil que lo de tamaño atómico, y no se alcanza por razonamiento.^✦

नैषा तर्केण मतिरापनेया प्रोक्तान्येनैव सुज्ञानाय प्रेष्ठ । यां त्वमापः सत्यधृतिर्बतासि त्वादृङ् नो भूयान्नचिकेतः प्रष्टा ॥

Esta idea no se alcanza por razonamiento; enseñada por otro, es bien comprendida, queridísimo. La has obtenido: ¡qué firme eres en la verdad! Ojalá tengamos, Naciketas, un interrogador como tú.

जानाम्यहं शेवधिरित्यनित्यं न ह्यध्रुवैः प्राप्यते हि ध्रुवं तत् । ततो मया नाचिकेतश्चितोऽग्निरनित्यैर्द्रव्यैः प्राप्तवानस्मि नित्यम् ॥

Sé que el «tesoro» es impermanente; pues lo estable no se alcanza por medio de lo inestable. Por eso fue erigido por mí el fuego Nāciketa, con ofrendas impermanentes; y [así] obtuve lo permanente.^✦

कामस्याप्तिं जगतः प्रतिष्ठां क्रतोरनन्त्यमभयस्य पारम् । स्तोममहदुरुगायं प्रतिष्ठां दृष्ट्वा धृत्या धीरो नचिकेतोऽत्यस्राक्षीः ॥

Habiendo visto el logro del deseo, el fundamento del mundo, lo ilimitado del rito, la otra orilla del no-temor, la gran alabanza, lo de amplio canto, el fundamento, tú, sabio, con firmeza, Naciketas, los has dejado de lado.^✦

तं दुर्दर्शं गूढमनुप्रविष्टं गुहाहितं गह्वरेष्ठं पुराणम् । अध्यात्मयोगाधिगमेन देवं मत्वा धीरो हर्षशोकौ जहाति ॥

A Él, difícil de ver, oculto, que ha penetrado dentro, puesto en la cueva, que mora en lo profundo, el antiguo, al dios, tras reconocerlo por el logro del yoga referido al Sí mismo, el sabio abandona la alegría y la pena.^✦

एतच्छ्रुत्वा सम्परिगृह्य मर्त्यः प्रवृह्य धर्म्यमणुमेतमाप्य । स मोदते मोदनीयं हि लब्ध्वा विवृतं सद्म नचिकेतसं मन्ये ॥

Habiendo oído esto, comprendido bien, extraído lo conforme al dharma y alcanzado esto sutil, el mortal se regocija, pues ha obtenido lo que da gozo. Creo que a Naciketas [le está] abierta la morada.^✦

अन्यत्र धर्मादन्यत्राधर्मादन्यत्रास्मात्कृताकृतात् । अन्यत्र भूताच्च भव्याच्च यत्तत्पश्यसि तद्वद ॥

Distinto del dharma, distinto del no-dharma, distinto de esto, de lo hecho y de lo no hecho, distinto de lo pasado y de lo futuro: eso que ves, dilo.

सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति तपांसि सर्वाणि च यद्वदन्ति । यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति तत्ते पदं सङ्ग्रहेण ब्रवीम्योमित्येतत् ॥

La meta que todos los Vedas proclaman, la que todos los ardores ascéticos declaran, deseando la cual se practica la vida de brahmacarya, esa meta te la diré en pocas palabras: es Om.^✦

एतद्ध्येवाक्षरं ब्रह्म एतद्ध्येवाक्षरं परम् । एतद्ध्येवाक्षरं ज्ञात्वा यो यदिच्छति तस्य तत् ॥

Pues esta sílaba es el Brahman; pues esta sílaba es lo supremo. Pues habiendo conocido esta sílaba, lo que cada uno desea, eso es suyo.^✦

एतदालम्बनं श्रेष्ठमेतदालम्बनं परम् । एतदालम्बनं ज्ञात्वा ब्रह्मलोके महीयते ॥

Este es el mejor apoyo, este es el apoyo supremo; habiendo conocido este apoyo, se es honrado en el mundo del Brahman.

न जायते म्रियते वा विपश्चिन्नायं कुतश्चिन्न बभूव कश्चित् । अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे ॥

El sabio ni nace ni muere; no proviene de nada, ni ha llegado a ser nadie [a partir de él]. No nacido, permanente, eterno, antiguo, no es muerto cuando el cuerpo es muerto.^✦

हन्ता चेन्मन्यते हन्तुं हतश्चेन्मन्यते हतम् । उभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते ॥

Si el que mata cree matar, si el muerto cree ser muerto, ambos no comprenden: este ni mata ni es muerto.

अणोरणीयान्महतो महीयानात्मास्य जन्तोर्निहितो गुहायाम् । तमक्रतुः पश्यति वीतशोको धातुप्रसादान्महिमानमात्मनः ॥

Más sutil que lo sutil, más grande que lo grande, el Ātman está depositado en la cueva de este ser. Quien está libre de deseo lo ve, sin pena, por la serenidad de los elementos [constitutivos]: la grandeza del Ātman.^✦

आसीनो दूरं व्रजति शयानो याति सर्वतः । कस्तं मदामदं देवं मदन्यो ज्ञातुमर्हति ॥

Sentado, va lejos; acostado, marcha a todas partes. A ese dios, que se exalta y no se exalta, ¿quién, salvo yo, puede conocerlo?^✦

अशरीरं शरीरेषु अनवस्थेष्ववस्थितम् । महान्तं विभुमात्मानं मत्वा धीरो न शोचति ॥

Sin cuerpo entre los cuerpos, estable entre los inestables, habiendo conocido al Ātman grande y omnipresente, el sabio no se aflige.

नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यो न मेधया न बहुना श्रुतेन । यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूंस्वाम् ॥

Este Ātman no se obtiene por la exposición, ni por la inteligencia, ni por mucho escuchar; se obtiene solo por aquel a quien él elige; a este este Ātman le descubre su propia forma.^✦

नाविरतो दुश्चरितान्नाशान्तो नासमाहितः । नाशान्तमानसो वापि प्रज्ञानेनैनमाप्नुयात् ॥

Quien no ha cesado en su mala conducta, ni está sereno, ni concentrado, ni tiene la mente sosegada, no lo alcanzaría por la sabiduría.

यस्य ब्रह्म च क्षत्रं च उभे भवत ओदनः । मृत्युर्यस्योपसेचनं क इत्था वेद यत्र सः ॥

Aquel para quien el sacerdocio y la nobleza guerrera, ambos, son el alimento, y la Muerte, la salsa: ¿quién sabe así dónde está Él?^✦