3. Hōjōki III: la cabaña de diez pies
方丈記
すべて世のありにくく、我が身と栖との、はかなくあだなるさま、またかくのごとし。いはんや、所により、身のほどにしたがひて、心を悩ます事は、あげて計ふべからず。いづれの所を占めて、いかなる業をしてか、しばしもこの身を宿し、たまゆらも心を休むべき。
Así de difícil es vivir en el mundo, y así de frágiles y efímeros somos nosotros y nuestras moradas. Cuánto más si pensamos en las innumerables tribulaciones que afligen al corazón según el lugar que uno habita y su condición social. ¿Qué lugar podremos ocupar y a qué ocupación podremos dedicarnos para albergar siquiera por un breve tiempo este cuerpo y dar reposo, aunque sea por un instante, a nuestro corazón?✦
Lectura romanizada: Subete yo no arinikuku, waga mi to sumika to no, hakanaku ada naru sama, mata kaku no gotoshi... Izure no tokoro wo shimete, ikanaru waza wo shite ka, shibashi mo kono mi wo yadoshi, tamayura mo kokoro wo yasumubeki.
すべてあられぬ世を念じ過しつつ、心を悩ませる事、三十余年なり。その間、折々のたがひめに、おのづから短き運を悟りぬ。すなはち、五十の春を迎へて、家を出で、世を背けり。もとより妻子なければ、捨てがたきよすがもなし。身に官禄あらず、何につけてか執を留めん。むなしく大原山の雲にふして、また五かへりの春秋をなん経にける。
Soportando con paciencia un mundo tan inhóspito, pasé más de treinta años atormentándome el espíritu. Durante ese tiempo, a través de sucesivos reveses, comprendí por mí mismo mi escasa fortuna mundana. Así pues, al llegar a la primavera de mis cincuenta años, abandoné mi casa y di la espalda al mundo. Como no tenía esposa ni hijos, no había lazo alguno que me costara romper; como no poseía cargos ni rentas oficiales, ¿a qué habría podido aferrarme? Yaciendo libre entre las nubes del monte Ōhara, dejé pasar otras cinco primaveras y otoños.✦
Lectura romanizada: Subete ararenu yo wo nenji sugoshitsutsu, kokoro wo nayamaseru koto, sanjūyonen nari... Sunawachi, isoji no haru wo mukaete, ie wo ide, yo wo somukeri.
ここに六十の露消えがたに及びて、更に末葉の宿りを結べる事あり。いはば旅人の一夜の宿を作り、老いたる蚕の繭を営むがごとし。これを中ごろの栖になずらふれば、また百分が一に及ばず。とかくいふほどに、齢は歳々に傾き、栖は折々に狭し。その家のありさま、世の常ならず。広きはわづかに方丈、高さは七尺がうちなり。所を思ひ定めざるがゆゑに、地を占めて作らず。土居を組み、うちおほひを葺きて、継目ごとにかけがねをかけたり。もし心にかなはぬ事あらば、やすく外へ移さんためなり。その改め作る事、いくばくの煩ひかある。積むところ、わづかに二両。車の力を報ふほかには、さらに他の用途いらず。
Ahora, cuando el rocío de mis sesenta años está ya próximo a evaporarse, he construido de nuevo un último albergue, como la gota que pende del extremo de una hoja. Es, por así decirlo, como el viajero que improvisa un refugio para una sola noche, o como el viejo gusano de seda que teje su capullo. Comparado con mi vivienda de mediana edad, no llega siquiera a su centésima parte. Mientras hablo así, mi edad declina año tras año y mi morada se reduce vez tras vez. El aspecto de esta cabaña no se parece al de las casas ordinarias: su superficie es de apenas un jō cuadrado (diez pies de lado, hōjō) y su altura no llega a siete pies. Como no quise fijar un emplazamiento definitivo, no adquirí terreno para levantarla: ensamblé una base de maderas, la cubrí con un tejado sencillo y puse ganchos de hierro en cada junta, de modo que, si algo dejara de agradar a mi corazón, pudiera trasladarla fácilmente a otro lugar. ¿Qué trabajo cuesta desmontarla y volverla a levantar? Toda ella cabe en apenas dos carros, y fuera de pagar el acarreo no requiere gasto alguno.✦
Lectura romanizada: Koko ni rokujū no tsuyu kiegata ni oyobite, sara ni sueba no yadori wo musuberu koto ari. Iwaba tabibito no ichiya no yado wo tsukuri, oitaru kaiko no mayu wo itonamu ga gotoshi... Hirosa wa wazuka ni hōjō, takasa wa shichishaku ga uchi nari.
いま、日野山の奥に跡をかくしてのち、東に三尺余りの庇をさして、柴折りくぶるよすがとす。南に竹の簀子を敷き、その西に閼伽棚をつくり、北に寄せて障子をへだてて、阿弥陀の絵像を安置し、そばに普賢をかき、前に法華経をおけり。東のきはに蕨のほどろを敷きて、夜の床とす。西南に竹の吊棚を構へて、黒き皮籠三合をおけり。すなはち、和歌・管絃・往生要集ごときの抄物を入れたり。かたはらに、琴・琵琶おのおの一張を立つ。いはゆる折琴・継琵琶これなり。仮の庵のありさま、かくのごとし。
Ahora, tras haber ocultado mis huellas en lo profundo del monte Hino, he añadido al este un alero de poco más de tres pies para quebrar y quemar la leña menuda. Al sur he tendido una galería de bambú y a su oeste he dispuesto el estante para las ofrendas de agua sagrada (akadana); hacia el norte, separado por un panel, he entronizado una imagen pintada del Buda Amida, con el bodhisattva Fugen (Samantabhadra) a su lado y el Sūtra del Loto delante, de modo que la luz del sol poniente ilumine su entrecejo. Junto al muro oriental he esparcido helechos secos que me sirven de lecho nocturno. En el rincón sudoeste he colgado un estante de bambú donde guardo tres cestas de cuero negro en las que he puesto antologías de poesía waka, tratados de música y extractos de obras como el Ōjōyōshū (de Genshin). A un lado se apoyan un koto y un laúd biwa: son un koto plegable y un biwa de mástil desmontable. Tal es el aspecto de mi cabaña pasajera.✦
Lectura romanizada: Ima, Hinoyama no oku ni ato wo kakushite nochi... Waka, kangen, Ōjōyōshū gotoki no shōmotsu wo iretari. Katawara ni, koto, biwa onoono itchō wo tatsu. Iwayuru origoto, tsugibiwa kore nari. Kari no iori no arisama, kaku no gotoshi.
その所のさまをいはば、南に懸樋あり。岩をたたみて水をためたり。林、軒近ければ、爪木をひろふに乏しからず。名を外山といふ。まさきのかづら、跡を埋めり。谷しげけれど、西は晴れたり。観念のたより、なきにしもあらず。春は藤波を見る。紫雲のごとくして、西方に匂ふ。夏はほととぎすを聞く。語らふごとに、死出の山路を契る。秋はひぐらしの声、耳に満てり。うつせみの世をかなしむほど聞こゆ。冬は雪をあはれぶ。積り消ゆるさま、罪障にたとへつべし。
Si he de describir el entorno del lugar: al sur hay una cañería de bambú (kakehi) que conduce el agua a una pila formada con rocas apiladas. Como el bosque llega hasta cerca del alero, nunca falta leña seca que recoger. El monte se llama Toyama, y las enredaderas silvestres cubren todo rastro de sendero. Aunque el valle es frondoso, se abre despejado hacia el oeste, lo que ofrece un auxilio inmejorable para la meditación de la Tierra Pura. En primavera contemplo las olas de las glicinas en flor, que resplandecen hacia el oeste como las nubes púrpuras de Amida. En verano escucho al cuco (hototogisu), que en cada una de sus notas parece prometerme ser mi guía por el sendero del monte de la otra vida. En otoño el canto de las cigarras vespertinas (higurashi) llena mis oídos, sonando como un lamento por este mundo vacío como una cáscara de cigarra. En invierno contemplo conmovido la nieve, cuyo acumularse y derretirse es imagen viva de nuestras faltas y de su disolución.✦
Lectura romanizada: Sono tokoro no sama wo iwaba, minami ni kakehi ari... Haru wa fujinami wo miru. Shiun no gotoku shite, saihō ni niou. Natsu wa hototogisu wo kiku. Katarau goto ni, shide no yamaji wo chigiru. Aki wa higurashi no koe, mimi ni miteri. Utsusemi no yo wo kanashimu hodo kikoyu. Fuyu wa yuki wo awarebu. Tsumori kiyuru sama, zaishō ni tatoetsubeshi.
Fuente del texto original: Texto original: Kamo no Chōmei, Hōjōki (1212), según Gunsho Ruijū cotejado con el códice Daifukukōji-bon; Yoshida Kenkō, Tsurezuregusa (h. 1330); dominio público. Es una selección de pasajes, no la obra completa. Traducción española y notas: Biblioteca Conciencia Activa, Edición 2.0 (2026).